Davranışın Oluşum Süreci ve Örnekler

Davranışın oluşum süreci hakkında bilgi vermeden önce davranışın ne demek olduğunu belirtelim. Davranış, organizmanın içsel ve dışsal uyaranlara karşı gösterdiği her türlü tepkidir.

Canlılık özelliği gösteren tüm varlıklara organizma denir. İnsan, hayvan ve bitki birer organizmadır.

Psikolojinin temel amacı insanı incelemektir. İç ve dış çevreden gelerek duyu organlarını harekete geçiren her türlü etkiye uyarıcı denir.

Davranış Nasıl Ortaya Çıkar?

Susama, acıkma, üşüme gibi uyarıcılar içten gelen; ışık, ses, koku gibi uyarıcılar ise dıştan gelen uyarıcılardır. İçten veya dıştan gelen uyarıcılar, yeteri kadar güçlü olursa duyu organlarını etkiler ve davranışın ortaya çıkmasını sağlar.

Davranış, organizmanın içsel ve dışsal uyaranlara karşı gösterdiği her türlü tepkidir. Bu tepkiler; yürümek, koşmak gibi doğrudan gözlenebilen vücut hareketleri ya da doğrudan gözlenemeyen duygu ve düşünceler olabilir.

Doğrudan veya dolaylı olarak gözlenemeyen sadece bazı aletler yardımıyla ölçülebilen adrenalin seviyesinin artması gibi tepkiler de davranış kavramının içine girer.

Zihinsel süreçler ise dikkat, algılama, problem çözme, hatırlama, rüya görme, hayal kurma gibi doğrudan gözlenemeyen ancak organizmanın davranışını etkileyip yönlendiren, beyin temelli işlemlerdir. Duyum, algı, öğrenme, bellek, hatırlama, kişilik gibi psikolojik süreçlerin tümü uyarıcı ve davranış arasında yer alır.

Örneğin bir kalem (uyarıcı) ile kalemi elinize almanız (davranış) arasında birçok psikolojik süreç gerçekleşir.

Davranışların ortaya çıkma nedenlerini açıklamak her zaman kolay değildir çünkü insan karmaşık bir organizmadır. Genç ya da yaşlı, aç veya tok, kalabalık içinde veya yalnız olmak gibi durumlar insan davranışlarını etkiler.

Bu yüzden davranışların nedenlerini açıklarken insanın biyolojik özelliklerini, sosyal ve fiziksel çevresini, deneyimlerini, fizyolojik durumunu dikkate almak gerekir. Bu faktörler aşağıda örneklerle açıklanmıştır.

Davranışın Nedenlerine Dair Örnekler

(U: Uyarıcı, O: Organizma, T: Tepki)

Örnek 1: Aynı uyarıcı, farklı organizmalarda farklı tepkilerin ortaya çıkmasına sebep olur.

Şema

Şema

Örneğin güzel bir çiçek kokusu A organizmasında hoşlanma; kokulara karşı alerjisi olan B organizmasında öksürme tepkisi oluşturabilir.

Çiçek koklama

Çiçek koklama

Örnek 2: Aynı organizma aynı uyarıcıya farklı durumlarda farklı tepkiler gösterebilir.

Şema

Şema

Örneğin insanın aç olduğu zaman aldığı yemek kokusu hoşuna giderken tok olduğu zaman midesini bulandırabilir.

Yemek

Yemek

Örnek 3: Farklı uyarıcılar aynı organizmada aynı tepkiyi oluşturabilir.

Şema

Şema

Örneğin güzel bir manzara, güzel bir müzik, güzel bir tablo insanda heyecan uyandırabilir.

Manzara - Müzik - Tablo

Manzara – Müzik – Tablo

Örnek 4: Farklı uyarıcılar aynı organizmada farklı tepkilere neden olabilir.

Şema

Şema

Örneğin bir öğrenci, arkadaşının ilgisizliği nedeniyle mutsuz olurken okul futbol takımının final maçını kazanmasıyla mutlu olur.

Farklı tepkiler

Farklı tepkiler

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.