Fiziki Çevrenin Organizmaya Etkileri Nelerdir?

Organizma, çevrenin etkisi altındadır. Organizma ile çevre etkileşimi, hem fiziksel koşullara hem de organizmanın alıcılığına bağlıdır.

Uyarıcı, Tepki ve Uyarım

Organizmayı etkileyerek duyu organlarını harekete geçiren her türlü etkiye (fiziksel enerjiye) uyarıcı denir. Uyarıcılar ikiye ayrılır:

Dış uyarıcılar: Duyuma neden olan uyarıcılardır: Işık, ses, tat, basınç, koku vb.

İç uyarıcılar: Davranışın nedeni olan uyarıcılardır: Açlık, susuzluk, yorgunluk, uyku gereksinimi vb.

Uyarıcıların organizmayı etkilediği anda organizma tarafından yapılan yalın cevap, (karşılık) tepkidir.

Uyarıcı-tepki ilişkisine uyarım denir. Basit refleks davranımlarında uyarım, U (uyarıcı)-T (tepki) ilişkisi biçiminde formüle edebilir. Aynı uyarıcılar, hep aynı tepkilere yol açar. Örneğin eli ateşe değen her insan elini ateşten çeker.

Daha karmaşık davranışlarda organizmanın çeşitli özellikleri etkili olur. Uyarımda, U-O-T biçiminde formüle edilir. Burada “O” organizmanın özelliklerini ifade eder. Kültürel farklılık, cinsiyet, yaş, sağlıklı olma, aç ya da tok olma cinsinden özellikleri gösterir. Farklı uyarıcılar aynı tepkiye, aynı uyarıcılar da farklı tepkilere yol açabilir.

Örneğin, aynı yemek kokusu bazen iştahımızı açar, bazen de midemizi bulandırır. Aç olduğumuz hâlde önümüze konulan yemeği yemeyebiliriz. Bu tepkimize o anki durumumuz (üzüntülü olma, utanma, ağrımızın olması gibi) etkili olmuştur. Organizmayı etkileyen uyarıcılar çeşitli olduğu gibi organizmanın uyarıcılara gösterdiği tepkiler de farklıdır. Bu tepkiler şunlardır:

Fiziksel tepkiler

Gözümüze sivri bir cisim yaklaştığında gözümüzü kapatmamız, kızgın ütüye elimiz değdiğinde elimizi çekmemiz gibi.

Fizyolojik tepkiler

Kan dolaşımının hızlanması, tükürük salgısının artması, terleme ve kızarma vb.

Psikolojik tepkiler

Sevinme, kaygılanma, korkma ve üzülme vb.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir